ثبت داشت (جدول 4-29). با افزایش طول دوره تداخل علفهرز به دلیل افزایش فشار رقابت بر سر منابع محیطی و تخصیص مواد فتوسنتزی به افزایش ارتفاع به جای رشد عرضی، تعداد دانه در غلاف کاهش مییابد. سمائی و همکاران (1385) به نقل از صادقی و همکاران به این اظهار کردند که تعداد دانه در غلاف در شاهد وجینکامل بیشتر از تیمارهای حضور علفهرز است.
توده محلی بهبهان 19/42 درصد تعداد دانه در غلاف کمتری نسبت به رقم سرازیری داشت (شکل 4-17). به نظر میرسد در تغییرات تعداد دانه در غلاف شرایط محیطی نقش کمتری داشته و این صفت بیشتر تحت تأثیر عوامل ژنتیکی باشد (هاشمی دزفولی، 1374). ارقام اصلاح میشوند تا عملکرد بالاتر تولید نمایند و برای داشتن عملکرد بالاتر، باید اجزاء عملکرد بیشتری تولید کنند. به همین علت ارقام در مقایسه با توده محلی بهبهان در بیشتر صفات اجزاء عملکرد برتری نشان دادند.

شکل 4-16 اثر زمان حذف علفهرز بر تعداد دانه در غلاف

شکل 4-17 اثر رقم بر تعداد دانه در غلاف
جدول 4-17 مقایسه میانگین اثرات اصلی اجزاء عملکرد
تیمار
تعداد دانه در غلاف
وزن صد دانه (گرم)
وجین کامل
55/4 a
17/126 a
4 برگی
01/3 b
5/90 c
8 برگی
22/3 b
14/108 b
12 برگی
39/2 c
7/87 c
عدم وجین
89/1 d
51/84 c
سرازیری
84/3 a
32/110 a
توده محلی بهبهان
22/2 c
82/85 b
شامی
97/2 b
07/102 a
میانگینهای دارای حروف مشترک در هر ستون در سطح احتمال خطای 5 درصد اختلاف معنیداری با هم ندارند.
4-3-3 تعداد دانه در مترمربع
زمان حذف علفهرز، رقم و اثرمتقابل آنها برای تعداد دانه در مترمربع در سطح احتمال خطای یک درصد معنیدار شد (جدول 4-16). برشدهی اثرمتقابل نشان داد که بیشترین و کمترین تعداد دانه در مترمربع به ترتیب در تیمارهای وجینکامل رقم سرازیری و عدموجین توده محلی بهبهان بود. تعداد دانه در مترمربع در تیمار عدموجین 5/87 درصد نسبت به وجینکامل کاهش داشت و در توده محلی بهبهان 75/64 درصد نسبت به رقم سرازیری کاهش نشان داد. اثرمتقابل آنها باعث شد عدموجین در توده محلی بهبهان موجب 12/98 درصد کاهش تعداد دانه در مترمربع نسبت به تیمار وجینکامل رقم سرازیری شود. در واقع حضور توأم رقم با قدرت رقابت پایین و مدت طولانی حضور علفهرز اثر تشدیدکننده منفی داشت و تقریبا تمام عملکرد را از بین برد. تعداد دانه در مترمربع با ارتفاع بوته و تعداد علفهرز همبستگی منفی و با سایر صفات مورفولوژیک، اجزاء عملکرد و عملکرد همبستگی مثبت داشت (جدول 4-29). هرچه مدت حضور علفهرز افزایش یافت، به منظور برتری در رقابت برای کسب نور، ارتفاع بوتهها افزایش یافت و مواد فتوسنتزی صرف افزایش ارتفاع شد و قدرت تولید دانه کاهش یافت. تفاوت معنیداری میان وجین در مرحله چهاربرگی و هشتبرگی به لحاظ تعداد دانه در مترمربع مشاهده نشد. همچنین بین وجین در مرحله دوازدهبرگی و عدموجین تفاوت معنیداری نبود (جدول 4-19). این نتایج نشان میدهد در صورتیکه وجین با کمی تأخیر آغاز شود بوته باقلا میتواند با علفهرز در مراحل اولیه رقابت نماید و تعداد دانه در مترمربع کاهش چندانی نمییابد. همچنین در صورت تأخیر در وجین علفهرز تا مرحله دوازدهبرگی، خسارت رقابت به گیاه زراعی وارد میشود و وجین تأثیر چندانی بر تعداد دانه در مترمربع نخواهد داشت.
جدول 4-18 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد دانه در مترمربع
مرحله حذف علفهرز
درجه آزادی
مجموع مربعات
وجین کامل
2
93758 0001/
4 برگی
2
11624 0001/
8 برگی
2
11652 0001/
12 برگی
2
15177 0001/
عدم وجین
2
16/8628 0001/
توان سمت راست بالا نشاندهنده سطح احتمال خطا است.

جدول 4-19 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد دانه در مترمربع

مرحله حذف علفهرز
رقم
وجین کامل
4 برگی
8 برگی
12 برگی
عدم وجین
سرازیری
44/429 a
03/142 bc
58/153 b
69/113 c
5/80 d
توده محلی بهبهان
54/179 a
03/54 b
13/66 b
33/16 c
05/8 c
شامی
06/298 a
86/99 b
36/119 b
11/43 c
85/24 c
میانگینهای دارای حروف مشترک در هر ردیف در سطح احتمال خطای 5 درصد اختلاف معنیداری با هم ندارند.

4-3-4 وزن صد دانه
زمان حذف علفهرز و رقم برای وزن صد دانه در سطح احتمال خطای یک درصد معنیدار شد اما اثرمتقابل آنها برای این صفت معنیدار نشد (جدول 4-16). بیشترین وزن صد دانه در تیمار وجینکامل با میانگین 17/126 گرم در مترمربع مشاهده شد. وجین در مرحله چهاربرگی باعث 77/27 درصد، در هشتبرگی 29/14 درصد، در مرحله دوازدهبرگی 16/30 درصد و در تیمار عدموجین 55/61 درصد کاهش وزن صد دانه نسبت به وجینکامل شد. تیمارهای وجین علفهرز در چهاربرگی، دوازدهبرگی و عدموجین تفاوت معنیداری به لحاظ این صفت نداشتند (شکل 4-18). نصرالهزاده و همکاران (1390) گزارش کردند گیاه باقلا سایهدوست است و در شرایط سایه دانههای درشتتری تولید میکند که علت آن افزایش تعداد روز پر شدن دانه است. آندراده60 (1995) نشان داد که گونههای مقاوم به سایه حتی محصول بیشتری را در شرایط کمبود نور تولید میکنند. از سویی احمدی و همکاران (1383) با بررسی رقابت علفهایهرز و لوبیا به این نتیجه رسیدند که طول دوره حضور علفهایهرز بر وزن صد دانه لوبیا اثر گذاشته و باعث کاهش آن شد. احتشامی و همکاران (1384) نیز در مطالعهای اظهار کردند که زمان حذف علفهایهرز تأثیر زیادی بر وزن هزار دانه سویا داشت و افزایش زمان حضور علفهرز سبب کاهش وزن هزار دانه سویا شد. با توجه به نتایج گزارش شده میتوان بالاتر بودن وزن صد دانه در تیمار وجین در مرحله هشتبرگی را به دلایلی که در ادامه ذکر میشود نسبت داد. وجین در مرحله چهاربرگی باعث کاهش قدرت سایهاندازی علفهرز بر بوته باقلا شد و به همین دلیل انتظار میرود دانههای بوتههای وجین شده در مرحله چهاربرگی از دانههای بوتههای وجین شده در هشتبرگی کوچکتر باشد زیرا وجین در مرحله هشتبرگی سایهاندازی علفهرز بر بوتههای باقلا افزایش مییابد. از سوی دیگر وجین در مرحله هشتبرگی باعث کاهش مادهخشک علفهرز نسبت به وجین در مراحل بعد شد همچنین نسبت به تیمارهای وجین در مرحله دوازدهبرگی و عدموجین، تحت رقابت کمتری به لحاظ مواد غذایی و آب قرار گرفت. نیز در تیمار وجین در هشتبرگی، مواد فتوسنتزی ساخته شده کمتر از وجین در مراحل بعدی، به افزایش ارتفاع اختصاص یافت. بنابراین بالاتر بودن وزن دانه در این مرحله نسبت به مراحل بعد قابل توجیه است.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه با واژگان کلیدی determination، ACT

شکل 4-18 اثر زمان حذف علفهرز بر وزن صد دانه
ارقام به لحاظ وزن صد دانه تفاوت معنیداری نداشتند هرچند رقم سرازیری در این صفت برتری داشت (شکل 4-19). توده محلی بهبهان 82/21 درصد وزن صد دانه کمتری نسبت به رقم سرازیری تولید کرد. دلیل آن میتواند ارتفاع کمتر ارقام نسبت به توده محلی بهبهان باشد که باعث شد گیاه زراعی بیشتر تحت سایهانداز علفهرز قرار گیرد و دانه درشتتری تولید کند. وزن صد دانه با عملکرد و اجزاء عملکرد، قدرت رقابتی، تعداد شاخهفرعی و تعداد برگ همبستگی مثبت و با ارتفاع بوته و مادهخشک علفهرز همبستگی منفی داشت (جدول 4-29). الهدادی و همکاران (1385) گزارش کردند وزن صد دانه ارقام پاکوتاه نخود بالاتر بود و حضور علفهرز باعث کاهش وزن دانه همه ارقام شد.

شکل 4-19 اثر رقم بر وزن صد دانه
4-3-5 عملکرد دانه
پس از زرد شدن برگ‌ها و تغییر رنگ غلاف‌ها از سبز به قهوه‌ای، رطوبت دانه به وسیله اندازهگیری وزنتر و خشک دانه محاسبه شد. رطوبت دانه در زمان برداشت 16 درصد بود. اثر رقم، زمان حذف علفهرز و اثر متقابل آنها بر عملکرد دانه در سطح احتمال خطای یک درصد معنیدار شد (جدول 4-20). برشدهی نشان داد که وجینکامل رقم سرازیری با میانگین 3/4473 کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد دانه را تولید کرد. کمترین عملکرد دانه با میانگین 3/1068 کیلوگرم در هکتار به تیمار عدموجین توده محلی بهبهان اختصاص داشت. عدموجین به تنهایی باعث کاهش 86/67 درصدی عملکرد دانه نسبت به وجینکامل شد. توده محلی بهبهان نسبت به ارقام سرازیری و شامی به ترتیب 85/18 درصد و 19/7 درصد عملکرد دانه کمتری تولید کرد. برهمکنش دو عامل موجب شد عملکرد دانه در عدموجین توده محلی بهبهان 11/76 درصد کمتر از وجینکامل رقم سرازیری شود. لک و همکاران (1384) در سویا نشان دادند حداکثر افت عملکرد در تیمار آلوده به علفهرز تا مرحله رسیدگی بود. عملکرد سویا در این مرحله نسبت به شاهد عاری از علفهرز نزدیک به 80 درصد کاهش نشان داد. آقاعلیخانی و همکاران (1384) نیز با مطالعه گیاه لوبیاچیتی اظهار کردند همجواری طولانیمدت علفهرز با گیاه زراعی باعث کاهش معنیدار عملکرد دانه لوبیاچیتی شد به نحوی که بیشترین کاهش عملکرد مربوط به تیمار تداخل تمامفصل علفهرز بود. بین پاسخ رقابتی گیاهان زراعی به رقابت علفهرز مجاور با عملکرد آنها رابطه منفی وجود دارد زیرا گیاه زراعی در پاسخ به رقابت با علفهرز بسته به میزان فشار رقابتی که به آن وارد میشود مقداری از مواد فتوسنتزی خود را صرف پاسخ رقابتی خواهد کرد در نتیجه عملکرد آن کاهش مییابد. حذف در مرحله هشتبرگی بالاترین عملکرد دانه را در پی داشت. با این وجود عملکرد این تیمار نسبت به تیمار وجینکامل 9/48 درصد کاهش نشان داد. بین عملکرد دانه و وزن صد دانه همبستگی مثبت وجود دارد. علت بالاتر بودن عملکرد دانه در وجین در مرحله هشتبرگی نسبت به وجین در مرحله چهاربرگی همین موضوع است. وجین در مرحله چهاربرگی 57 درصد و در مرحله دوازدهبرگی باعث 91/66 درصد کاهش عملکرد شد. وجین در مرحله دوازدهبرگی و عدموجین تفاوت معنیداری نداشتند (جدول 4-22). بنابراین میتوان نتیجه گرفت در صورت تأخیر در وجین علفهرز تا مرحله دوازدهبرگی، وجین تأثیر چندانی بر عملکرد دانه نخواهد داشت و خسارت علفهرز بر باقلا وارد شده است. همانطور که گفته شد بیشترین عملکرد در رقم سرازیری و کمترین در توده محلی بهبهان مشاهده شد. عملکرد با تعداد و مادهخشک علفهایهرز و نیز ارتفاع بوته همبستگی منفی نشان داد (جدول 4-29). همانطور که پیشتر ذکر شد ارتفاع زیاد موجب کاهش تخصیص مواد فتوسنتزی به رشد عرضی میشود. درصدی از مواد فتوسنتزی ساخته شده نیز به رقابت با علفهرز اختصاص مییابد. رقم سرازیری کمترین ارتفاع بوته، تعداد و مادهخشک علفهرز را داشت. از سویی هر چه تعداد شاخهفرعی، تعداد برگ و سطح برگ بیشتر باشد میزان فتوسنتز افزایش مییابد. همبستگی مثبت میان این صفات و عملکرد (جدول 4-29) میتواند دلیل بالاتر بودن عملکرد دانه در رقم سرازیری باشد.

جدول 4-20 تجزیه واریانس عملکرد

مجموع مربعات
منابع تغییر
درجه آزادی
عملکرد دانه
عملکرد بیولوژیک
شاخص برداشت
تکرار
2
07/274 0071/0
06/5521 0394/0
41/0 8144/0
رقم
2
63/14363 0001/
38/64109 0001/
89/35 0001/
حذف علفهرز
4
18/437524 0001/
9/475953 0001/
61/3709 0001/
اثرمتقابل
8
64/6496 0001/
76/33305 0003/0
75/24 0118/0
اشتباه آزمایشی
28
79/645
66/21240
69/27
ضریب تغییرات (درصد)

35/2
35/4
22/3
توان سمت راست بالا نشاندهنده سطح احتمال خطاست.

جدول 4-21 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر عملکرد دانه
مرحله حذف علفهرز
درجه آزادی
مجموع مربعات
وجین کامل
2
13038 0001/
4 برگی
2
67/2802 0001/
8 برگی
2
96/325 0033/0
12 برگی
2
5/2320 0001/
عدم وجین
2
93/2372 0001/
تتوان سمت راست بالا نشان دهنده سطح احتمال خطا است.

جدول 4-22 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر عملکرد دانه (کیلوگرم د

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید