. آب، مواد غذایی و نور به عنوان سه عامل اصلی در ایجاد رقابت شناخته شدهاند. علفهایهرز با رقابت بر سر منابع (آب، مواد غذایی، نور و …) مانع از دسترسی مطلوب گیاه زراعی به این منابع شده و در نتیجه کاهش تولید و افزایش هزینه آن را باعث میشوند (خداکرمزاده و همکاران، 1377). یکی از روشهای کنترل علفهایهرز استفاده از ارقامی است که توانایی رقابت آنها با علفهایهرز بیشتر است. استفاده از این ارقام ضمن کاهش قدرت رقابت علفهایهرز مصرف علفکشها و هزینه کارگری را کاهش میدهد (کامرا4و همکاران، 2003). باقلا در رقابت با علفهایهرز ضعیف است لذا برای موفقیت در تولید باید با روشهای مکانیکی و شیمیایی با علفهایهرز آن مبارزه کرد (کوچکی و بنایاناول، 1383). باقلا از مراحل ابتدایی رشد تا گلدهی به رقابت با علفهایهرز حساس است (اگگنهاو و فسههایی5، 2006). به طوری که در بررسی زمان حذف علفهایهرز روی عملکرد باقلا مشخص شد که حذف علفهایهرز از 25 تا 75 روز بعد از کاشت منجر به عملکردهای بالاتری نسبت به تیمارهای دارای علفهرز گردید (تاواها و تارک6، 2001).
محمدی و همکاران (2004) در بررسی دوره بحرانی تداخل علفهرز با نخود نشان دادند که رابطه مستقیمی بین مادهخشک علفهرز و افت عملکرد وجود دارد. در این مطالعه متوسط کاهش بیوماس و عملکرد نخود در حضور علفهایهرز و در ارقام مختلف بین 75 تا 92 درصد بود. شناسایی و توسعه ارقام دارای قدرت رقابتی بالا امکان استفاده وسیعتر از چنین ارقامی را فراهم میآورد. ممکن است جلوگیری از رشد علفهرز به عنوان مطلوبترین صفت زراعی در نظر گرفته شود و چون این ویژگی میتواند جمعیت علفهایهرز را در آینده کنترل کند، بنابراین در برنامههای طولانی مدت مدیریت علفهایهرز کاربرد خواهد داشت (لمرل7 و همکاران، 2001).
1-3 اهداف تحقیق
1. بررسی اثر حذف تداخل علفهایهرز در مراحل مختلف رشد بر عملکرد، اجزاء عملکرد و برخی خصوصیات مورفولوژیک ارقام باقلا
2. تعیین رقم برتر باقلا که بیشترین عملکرد و قدرت رقابت با علفهایهرز را در شرایط آب و هوایی منطقه ملاثانی دارد.

فصل دوم
مروری بر پیشینه موضوع

کلیات و مروری بر پیشینه موضوع
2-1 کلیات
2-1-1 منشأ و تاریخچه باقلا
کشت باقلا از قدیم بیشتر به منظور خوراک انسان مورد توجه بشر بوده است. در تمام منطقه مدیترانه، اتیوپی و بخشی از آمریکای جنوبی باقلا کشت میشده و در بعضی نقاط آمریکا، اروپا و استرالیا توجه زیادی را به خود جلب کرده است منشأ این گیاه ناحیه مدیترآنهای جنوب غرب آسیا است (کوچکی و بنایاناول، 1383).
2-1-2 وضع تولید در جهان و ایران
باقلا به دو منظور اصلی کشت میگردد، یکی تغذیه انسان که به صورت سبز و خشک طبق سلیقه مردم مصرف میشود و دیگری صرف تغذیه دام میگردد. مقدار پروتئین موجود در باقلا به طور متوسط 4/23 درصد است که از اهمیت خاصی در تغذیه برخوردار است (کوچکی و بنایاناول، 1383). سطح زیر کشت باقلا در جهان 2057883 هکتار، میزان تولید آن 3398330 تن و میانگین عملکرد آن 1651 کیلوگرم در هکتار است (آننیموس، 2013).

2-1-3 گیاهشناسی باقلا
نام علمی باقلا (vicia faba L.) و از خانواده بقولات8 است. باقلا تنوع زیادی در شکل، اندازه و رنگ بذر دارد و با اسامی مختلفی مثل انواع بذر ریز9، انواع بذر متوسط10، انواع بذر درشت11 نامگذاری میشود (مجنونحسینی، 1383؛ ارسدلی12 و همکاران، 2008 و داک13 و همکاران، 2010). در زبان فارسی به این گیاه باقلا گویند و در انگلیسی اسامی زیادی به آن اطلاق شده است. در اروپا بذر متوسط14 را فیلدبین، انواع بذر درشت15 را بردبین و انواع بهاره-پاییزه بذر متوسط16 را نیز هورسبین نام نهادهاند (مجنونحسینی، 1383). باقلا گیاهی یکساله است که ساقه چهارگوش آن بیش از یک متر رشد میکند، ریشههای آن قوی و منشعب هستند و تا یک متر در خاک نفوذ میکنند (هاشم آبادی و صداقتحور، 1385). برگها مرکب و دارای 7-2 برگچه، اولین برگها فقط دو برگچه دارند اما در برگهای تشکیل شده بعدی 7 برگچه وجود دارد (ماتئوس و مارسلوس17، 2003).
2-1-4 سازگاری باقلا به شرایط محیطی
دامنه سازگاری این گیاه بسیار وسیع است و از 9 درجه تا بیش از 40 درجه عرض شمالی و از نزدیک سطح دریا تا بیش از 2000 متر بالای سطح دریا گسترده شده است. بنابراین باقلا در معرض رژیمهای مختلف دما و فتوپریود قرار دارد. کشت زمستانه آن در مناطق نیمهگرمسیر با زمستان ملایم و در شرایط آب و هوایی گرمسیر تا ارتفاع بالاتر از 1200 متر از سطح دریا رایج است. در مناطق معتدله برای اجتناب از دوره یخبندان شدید به عنوان گیاه زراعی بهاره کشت میشود (مجنونحسینی، 1383). باقلا یکی از قدیمیترین گیاهان زراعی در ایران است. با وجود پتانسیل عملکرد بالا یکی از محدودیتهای بزرگ در تولید آن تغییرات فصل و همچنین مکآنها است که در میزان محصول آن موثر است به همین دلیل در هر منطقه ارقام بخصوصی سازگار شدهاند (کوچکی و بنایاناول، 1383). باقلا جزء گیاهان مقاوم به سرما و محصول فصل خنک است و تا 5- درجه سانتیگراد را تحمل میکند. گرما اختلالاتی را در این گیاه ایجاد میکند. رشد و نمو و تشکیل میوه در این گیاه منوط به دمای کم و رطوبت بالای محیط است. این گیاه نسبتا روز بلند است. در بعضی منابع حداقل دمای جوانهزنی 3-2 درجه سانتیگراد ذکر شده است (هاشمآبادی و صداقتحور، 1385). باقلا به تنش رطوبت حساس است و در شرایط کمبود رطوبت خاک، تثبیت نیتروژن کاهش یافته و عملکرد بذر با نقصان مواجه میگردد (کوچکی و بنایاناول، 1383). این گیاه در طول دوره رویش حدود 550 میلیمتر آب مصرف مینماید و در تمام خاکها قادر به رشد بوده ولی طالب خاکهای رسی، حاصلخیز و سنگین است (مجنونحسینی، 1383). ارقام متوسط دانه دارای وزن صد دآنهای حدود 5/140 گرم هستند که این ارقام عمدتا در مناطق نیمهگرمسیر کشت میشوند. ارقام دانهدرشت عمدتا در نواحی گرمسیری و نیمهگرمسیری کشت میشوند و دارای وزن صد دآنهای حدود 200 گرم هستند (کوچکی و بنایاناول، 1383).
2-2 علفهایهرز
2-2-1 تعریف علفهرز
نجفی (1386) به استناد زیرمن، علفهایهرز را گیاهانی عنوان کرد که دارای 4 خصوصیت زیر باشند:
– در زیستگاههای تخریب شده مستقر شوند.
– جزء گیاهان جامعه اصلی محیط مربوط نباشند.
– فراوانی زیادی داشته باشند.
– از نظر اقتصادی ارزش زیادی نداشته باشند.
زند و همکاران (1383) نیز به استناد آکوریچ علفهایهرز را گیاهانی میدانند که منشأ آنها در محیطهای طبیعی است و در حال حاضر در واکنش به فشارهای انسان با شرایط طبیعی، با گیاهان زراعی و فعالیتهای انسان در تداخل باشند. تمامی این تعاریف حاکی از آن است که علفهایهرز علاوه بر دارا بودن برخی صفات بیولوژیک مشترک، درجهای از نامطلوبی نسبی دارند.
2-2-2 تعریف رقابت و اندازهگیری میزان رقابت بین گیاه زراعی و علفهایهرز
طبق تعریف، وقوع رقابت مستلزم نیاز افراد به مخزن مشترکی از منابع مانند: نور، آب، مواد غذایی و فضا است که آن منابع نیز با محدودیت مواجه هستند (زند و همکاران، 1383). صفات متعددی نظیر ارتفاع گیاه، زیستتوده اولیه، پنجهدهی، سرعت رشد اولیه گیاه، سرعت رشد نسبی گیاه، شاخص سطح برگ عامل افزایش توانایی رقابت گیاهان زراعی معرفی شدهاند (جانیک18 و همکاران، 2001؛ مولر19، 2001 و نی20 و همکاران، 2000). ویژگیهای مورفولوژیکی از قبیل ارتفاع و سطح برگ در افزایش توان رقابت بسیار مهم هستند (مرتنسون21 و همکاران، 2000). رادسوییچ22 (1997) گزارش کرد که تداخل گیاه زراعی و علفهایهرز میتواند به وسیله پارامترهای آنالیز رشد مورد بررسی قرار گیرد که شامل وزنخشک گیاه، سطح برگ و سرعت رشد نسبی هستند و بیشتر در اوایل شروع فصل رویش باعث قدرت رقابتی میشوند (میشرا23 و همکاران، 2006). کاهش تعداد غلاف در بوته، تعداد شاخههایجانبی، وزن صد دانه و شاخصبرداشت گیاه نیز در اثر رقابت با علفهایهرز توسط ساکسنا24 (1996) گزارش شده است.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود مقاله با موضوع عملکرد اقتصادی، مواد غذایی، مورفولوژی

2-2-3 رقابت درونگونهای و برونگونهای علفهایهرز
تداخل یا رقابت به عنوان یکی از مهمترین روابط موجود در اجتماع گیاهی، عبارت از فرایندی است که در آن دو گیاه یا دو جمعیت گیاهی بر یکدیگر اثرمتقابل منفی دارند. رقابت وضعیتی است که در آن هر یک از گیاهان در مورد برخی از عوامل مانند منبع بحرانی با یکدیگر رقابت مینمایند (دباغمحمدینسب و همکاران، 2004). رقابت میتواند به صورت رقابت در بین اندامهای یک گیاه، رقابت درونگونهای یا اثرمتقابل منفی در بین گیاهان یک گونه و رقابت برونگونهای به صورت تداخل در میان گونههای مختلف گیاهی اتفاق بیفتد. قدرت رقابتی اثری است که یک واحد بیوماس یا سایر ویژگیها از یک گونه بر گونه دیگر دارد (حبیبیسوادکوهی و همکاران، 2008). بوت25 و همکاران (2003) به نقل از گرایم، اظهار داشتند رقابت یک گونه توسط ظرفیت، سرعت جذب و بهرهبرداری از آن منابع تعیین میگردد.
2-2-4 رقابت برای منابع رشد
2-2-4-1 رقابت برای مواد غذایی
بیشتر گیاهان برای نیتروژن، فسفر و پتاسیم با یکدیگر رقابت میکنند. معمولا فسفر محدودترین عنصر در اکوسیستمهای آبی و نیتروژن محدودترین عنصر در اکوسیستمهای کشاورزی به شمار میرود (بوت و همکاران، 2003). ایوانز26 و همکاران (2003) عنوان کردند که مصرف کود نیتروژن باعث افزایش شاخص سطح برگ و مانع رشد علفهایهرز میگردد.
وروردیهای عناصر غذایی به خاک بسته به نوع عنصر، خاک و گیاه به اشکال مختلف است:
– عناصر محلول در خاک با رونشینی تعادلی (قابل برگشت) در سطح کلوئید خاک
– عناصر با رونشینی غیرقابل برگشت در سطح کلویید خاک
– در قالب مواد آلی غیر قابل تجزیه یا ذرات معدنی
– از طریق پیوندهای محکم شیمیایی با گیاه
علفهایهرز ممکن است که در پاسخ به تفاوتها در حاصلخیزی خاک با هم متفاوت باشند برخی از آنها در سطوح پایین مواد غذایی رشد بهتری دارند در حالی که انعطافپذیری ژنتیکی به آنها اجازه میدهد از طریق جذب لوکس از عناصر استفاده کنند مثل تاجخروس ریشهقرمز که 7 برابر لوبیا فسفر دارد (بوت و همکاران، 2003).
2-2-4-2 رقابت برای آب
ورود آب به درون سیستم اصولا یکطرفه و از بالا است اما در شرایطی ممکن است آب از طریق جریان در خاک یا به صورت عمودی از پایین به بالا وارد منطقه ریشه شود. رطوبت خاک میتواند به شدت حرکت و فراهمی عناصر را تحت تأثیر قرار دهد (کوچکی و همکاران، 1380). رقابت برای آب زمانی ایجاد میشود که مناطق ریشهای دو گیاه مجاور با هم آمیخته شود (کوچکی و همکاران، 1380). موفقیت رقابتی هر گونه مجاور بستگی به توزیع ریشه در پروفیل خاک، ظرفیت جذب آب توسط ریشه و کارایی مصرف آب دارد (زند و همکاران، 1383).
2-2-4-3 رقابت برای نور
خصوصیات ساختاری کانوپی که خود به عواملی نظیر شاخص سطح برگ، سرعت توسعه و دوام سطح برگ، توزیع فضایی و زمانی سطح برگ، زاویه برگها و همچنین خصوصیات مورفولوژیکی مانند ارتفاع، تعداد پنجه یا شاخههایجانبی و غیره بستگی دارد تعیینکننده قابلیت رقابت گونهها برای بهرهگیری بهتر از نور است (دائوگوویچ27 و همکاران، 1999). در بین عوامل اشاره شده دو فاکتور شاخص سطح برگ و مادهخشک گیاه از مهمترین عواملی هستند که در تعیین شاخصهای رشدی گیاه موثر هستند (دائوگوویچ و همکاران، 1999). ساختار کانوپی به ویژه ارتفاع و نحوه قرارگیری برگها و ارتفاعی که بیشترین سطح برگ در آن لایه تشکیل شده تعیینکننده اثر رقابت برای نور است (حسینی و همکاران، 1388). در این ارتباط زارعفیضآبادی و همکاران (1388) اظهار داشتند

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید