تر کنترل نماید. راش52 و رادسویچ (1985) اظهار کردند که تداخل بین گیاه زراعی و علفهرز میتواند به وسیله پارامترهای آنالیز رشد شامل مادهخشک گیاه، ارتفاع، شاخص سطح برگ، نسبت اندام هوایی به ریشه، نسبت آسیمیلاسیون خالص و نسبت برگی مورد بررسی قرار گیرد. تراور53 و همکاران (2003) بیان کردند این پارامترها برای انتخاب ارقام با قدرت رقابتی بالاتر به کار میروند. دونان و زیمدال54 (1991) در بررسی رقابت جو با یولاف وحشی نشان دادند مادهخشک گیاه، سطح برگ و سرعت رشد مطلق در طی فصلرشد، توانایی رقابت گیاه زراعی در برابر علفهرز را افزایش داد. رقم سرازیری نسبت به سایر ارقام مورد بررسی دارای مادهخشک و شاخص سطح برگ بیشتری بود بنابراین رقیب قویتری برای علفهایهرز بود و مادهخشک آنها را بیشتر از سایر ارقام کاهش داد.

شکل 4-7 اثر رقم بر مادهخشک علفهایهرز به تفکیک گونه

شکل 4-8 اثر رقم بر درصد مادهخشک علفهایهرز به تفکیک گونه
جدول 4-3 مقایسه میانگین اثر اصلی مادهخشک علفهایهرز (گرم در مترمربع) در مرحله حذف علفهایهرز و رقم

مرحله حذف تداخل علفهایهرز
رقم (بوته در مترمربع)
گونه علفهرز
4 برگی
8 برگی
12 برگی
عدم وجین
سرازیری
توده محلی بهبهان
شامی
پیچکصحرایی
66/2 d
13/5 c
19/9 b
65/15 a
16/7 b
54/9 a
78/7 ab
چچم
47/3 c
1/4 c
62/6 b
04/9 a
91/4 b
04/7 a
47/5 ab
یولاف وحشی
85/6 bc
81/4 c
55/8 b
63/12 a
18/7 b
46/9 a
99/7 ab
خردلوحشی
53/5 b
37/10 b
75/44 a
88/51 a
84/27 a
33/26 a
24/30 a
گلرنگوحشی
15/3 c
11/4 c
75/6 b
42/16 a
81/6 b
01/9 a
7 b
یونجهزرد
1/5 c
13/5 c
41/7 b
44/14 a
99/6 b
33/9 a
75/7 ab
پنیرک
98/7 d
4/10 c
65/14 b
93/16 a
86/10 b
48/14 a
12/12 b
سایر علفهایهرز
39/2 c
14/3 c
72/5 b
87/9 a
59/4 b
58/6 a
67/4 b
کل علفهایهرز
47/37 c
17/47 c
63/103 b
86/153 a
5/76 b
08/97 a
03/83 ab
میانگینهای دارای حروف مشترک در هر ردیف در سطح احتمال خطای 5 درصد اختلاف معنیداری با هم ندارند.

4-2 خصوصیات مورفولوژیک
4-2-1 ارتفاع باقلا
اثر زمان حذف علفهایهرز، رقم و اثر متقابل آنها بر صفت ارتفاع بوته در سطح احتمال خطای یک درصد معنیدار شد (جدول 4-4). این موضوع به این معناست که زمآنهای مختلف حذف علفهرز، بر ارقام اثر متفاوتی دارند. مقایسه میانگین برشدهی (جدول 4-6) نشان داد بیشترین ارتفاع بوته مربوط به تیمار عدموجین توده محلی بهبهان با میانگین 27/102 سانتیمتر و کمترین مربوط به وجینکامل رقم سرازیری با میانگین 61 سانتیمتر است. وجینکامل علفهایهرز موجب کاهش 35/29 درصدی ارتفاع بوته نسبت به تیمار عدموجین شد. به نظر میرسد با افزایش طول دوره تداخل علفهایهرز به دلیل رقابت بیشتر برای جذب نور، هم علفهرز و هم گیاه زراعی منابع را بیشتر به افزایش ارتفاع خود تخصیص دهند تا با افزایش ارتفاع، سطح جذب نور بیشتری به دست آورند. سمائی و همکاران (1385) در سویا نتایج مشابهی گزارش کردند. بین ارتفاع بوته با سایر صفات مورفولوژیک، عملکرد و اجزاء عملکرد همبستگی منفی مشاهده شد (جدول 4-29). وقتی مادهخشک بیشتر به افزایش رشد طولی اختصاص یابد، مادهخشک کمتری برای افزایش تعداد شاخه فرعی، تعداد برگ، تعداد غلاف و تعداد و وزن دانه اختصاص مییابد و در نتیجه عملکرد دانه و ماده خشک گیاه کاهش مییابد. ارقام مورد بررسی ارتفاع بوته کمتری نسبت به توده محلی بهبهان داشتند. این ارتفاع کمتر، شاید به این دلیل باشد که اصلاح ارقام در جهت کاهش ارتفاع بوته است تا مواد فتوسنتزی به جای رشد طولی به افزایش مادهخشک دانه تخصیص یابد. همانطور که در بخش علفهرز شرح داده شد تفاوت در ارتفاع و سطح برگ باعث شد تا هر رقم بتواند گونههرز خاصی را بهتر کنترل نماید برای مثال توده محلی بهبهان به دلیل ارتفاع بیشتر، بهتر از ارقام، توانست خردلوحشی را کنترل کند. اما در کل، رقم سرازیری علیرغم ارتفاع کمتر در پایان فصل توانست رقم قویتری در رقابت با توده علفهرز مزرعه باشد. قابل ذکر است که کنترل علفهایهرز در مراحل اولیه رشد برای کاهش خسارات ناشی از رقابت مهمتر است و همه ارقام باقلا به دلیل رشد سریع اول فصل، در مراحل اولیه ارتفاع بیشتری نسبت به علفهایهرز داشتند.

جدول 4-4 تجزیه واریانس صفات مورفولوژیک

مجموع مربعات
منابع تغییر
درجه آزادی
ارتفاع بوته
تعداد شاخههایفرعی
تعداد برگبوته
تکرار
2
46/15 6467/0
7/0 0446/0
98/78 8957/0
رقم
2
25/1486 0001/
2/22 0001/
84/26876 0001/
مرحله حذف علفهرز
4
5/4048 0001/
9/90 0001/
42/127615 0001/
اثرمتقابل
8
87/574 0024/0
4/2 0149/0
04/6248 0602/0
اشتباه آزمایشی
28
07/489
82/2
02/10003
ضریب تغییرات (درصد)

37/5
09/9
7/7
توان سمت راست بالا نشاندهنده سطح احتمال خطاست.

جدول 4-5 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر ارتفاع بوته
مرحله حذف علفهرز
درجه آزادی
مجموع مربعات
وجین کامل
2
82/40 3255/0
4 برگی
2
17/95 0830/0
8 برگی
2
43/92 0886/0
12 برگی
2
22/944 0001/
عدم وجین
2
49/888 0001/
توان سمت راست بالا نشاندهنده سطح احتمال خطا است.

جدول 4-6 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر ارتفاع بوته (سانتیمتر)

مرحله حذف علفهرز
رقم
وجین کامل
4 برگی
8 برگی
12 برگی
عدم وجین
سرازیری
61 c
72 ab
3/70 b
75 ab
03/78 a
توده محلی بهبهان
1/66 c
83/79 b
47/78 b
100 a
27/102 a
شامی
6/62 c
67/74 b
43/73 b
67/85 a
2/88 a
میانگینهای دارای حروف مشترک در هر ردیف در سطح احتمال خطای 5 درصد اختلاف معنیداری با هم ندارند.

4-2-2 تعداد شاخههایفرعی
اثر زمان حذف علفهایهرز و رقم بر تعداد شاخههایفرعی در سطح احتمال خطای یک درصد و اثر متقابل آنها بر این صفت در سطح احتمال خطای پنج درصد معنیدار شد (جدول 4-4). معنیدار شدن اثرمتقابل نشان داد که تعداد شاخههایفرعی تولید شده توسط ارقام در زمآنهای مختلف حذف علفهرز متفاوت است. مقایسه میانگین برشدهی (جدول 4-8) نشان داد کمترین و بیشترین تعداد شاخهفرعی در بوته، به ترتیب در تیمار عدموجین توده محلی بهبهان با میانگین 2/1 شاخهفرعی در بوته و تیمار وجینکامل سرازیری با میانگین 23/6 شاخهفرعی در بوته بود. عدموجین علفهرز باعث کاهش 89/67 درصدی تعداد شاخهفرعی نسبت به تیمار وجینکامل شد. تعداد شاخههایفرعی ارقام برای وجین در مرحله دوازدهبرگی و عدموجین تفاوت معنیداری نداشت. این موضوع نشان میدهد در صورتی که حذف علفهرز تا مرحله دوازدهبرگی به تأخیر بیفتد تأثیر معنیداری بر تعداد شاخهفرعی در بوته ندارد و خسارت ناشی از رقابت با علفهرز، بر باقلا وارد میشود. با طولانی شدن مدت تداخل علفهایهرز به دلیل افزایش فشار رقابتی و کاهش منابع در دسترس گیاه زراعی، تولید مواد فتوسنتزی در گیاه زراعی کاهش یافت و از سویی گیاه برای به دست آوردن نور بیشتر، این مواد را صرف رشد طولی خود کرد. افزایش طول میانگرهها برای دریافت بیشتر نور، موجب کاهش تعداد گرههای تولیدی بر ساقه شد که در نتیجه تعداد شاخههایفرعی کمتری بر ساقه تشکیل شد. کوکر و بالیان (1999) در بررسی روی نخود اعلام کردند که تداخل علفهایهرز تعداد غلاف و شاخههایفرعی را در گیاه زراعی کاهش میدهد. نتایج مشابهی توسط محمدی (2005) در نخود گزارش شد. بین تعداد شاخهفرعی با ارتفاع بوته و مادهخشک علفهرز همبستگی منفی و با سایر صفات مورفولوژیک، اجزاء عملکرد و عملکرد همبستگی مثبت مشاهده شد (جدول 4-29). توده محلی بهبهان 81/39 درصد تعداد شاخهفرعی کمتر از رقم سرازیری داشت. رقم سرازیری در میان ارقام، کمترین ارتفاع بوته را داشت و این موضوع این امکان را به آن داد تا مادهخشک بیشتری را به افزایش تعداد شاخهفرعی اختصاص دهد. ساکسنا (1996) اظهار کرد در اثر رقابت با علفهایهرز کاهش تعداد غلاف در بوته، کاهش تعداد شاخهفرعی، کاهش وزن صد دانه و نیز کاهش شاخص برداشت گزارش شده است.
جدول 4-7 برشدهی اثر متقابل مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد شاخهفرعی
مرحله حذف علفهرز
درجه آزادی
مجموع مربعات
وجین کامل
2
68/6 0001/
4 برگی
2
61/7 0001/
8 برگی
2
68/5 0001/
12 برگی
2
29/2 0002/0
عدم وجین
2
35/2 0002/0
توان سمت راست بالا نشاندهنده سطح احتمال خطا است.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه درباره شهر کرمان، وجود رابط، وجود رابطه

جدول 4-8 مقایسه میانگین اثر مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد شاخهفرعی

مرحله حذف علفهرز
رقم
وجین کامل
4 برگی
8 برگی
12 برگی
عدم وجین
سرازیری
23/6 a
33/5 b
43/4 c
67/2 d
43/2 d
توده محلی بهبهان
25/4 a
25/3 b
57/2 c
43/1 d
2/1 d
شامی
87/5 a
03/5 b
98/3 c
2 d
63/1 d
میانگینهای دارای حروف مشترک در هر ردیف در سطح احتمال خطای 5 درصد اختلاف معنیداری با هم ندارند.

4-2-3 تعداد برگ بوته باقلا
اثر زمان حذف علفهرز و رقم برای تعداد برگ بوته در سطح احتمال خطای یک درصد معنیدار بود ولی اثر متقابل آنها برای این صفت معنیدار نشد (جدول 4-4). با طولانی شدن مدت تداخل علفهرز تعداد برگ بوته کاهش یافت (شکل 4-9). به طوری که در انتهای فصل، تیمار عدموجین 56/47 درصد تعداد برگ کمتری نسبت به تیمار وجینکامل داشت (جدول 4-9). تعداد برگ با سایر صفات مورفولوژیک (به جز ارتفاع بوته)، اجزاء عملکرد و عملکرد همبستگی مثبت و با مادهخشک علفهرز همبستگی منفی داشت (جدول 4-29). با افزایش فشار رقابتی ناشی از افزایش مدت حضور علفهایهرز مقداری از مواد فتوسنتزی به رقابت برای منابع محیطی تخصیص مییابد و نیز ارتفاع گیاه زراعی برای کسب نور افزایش مییابد که رشد طولی نیز باعث کاهش تخصیص مادهخشک به تولید برگها میشود.

شکل 4-9 اثر زمان حذف علفهرز بر تعداد برگ بوته

بیشترین تعداد برگ در رقم سرازیری و کمترین در توده محلی بهبهان مشاهده شد (شکل 4-10). توده محلی بهبهان 5/21 درصد تعداد برگ کمتری نسبت به رقم سرازیری داشت (جدول 4-9). به نظر میرسد ارتفاع کمتر رقم سرازیری و قدرت رقابتی بیشتر آن در کاهش مادهخشک علفهرز باعث افزایش تعداد برگ در آن شده باشد.

شکل 4-10 اثر رقم بر تعداد برگ بوته باقلا

جدول 4-9 مقایسه اثر اصلی مرحله حذف علفهرز و رقم بر تعداد برگبوته
تیمار

وجین کامل
56/312 a
4 برگی
89/289 b
8 برگی
33/247 c
12 برگی
11/213 d
عدم وجین
89/163 e
سرازیری
93/276 a
توده محلی بهبهان
4/217 c
شامی
73/241 b

4-2-4 شاخص سطح برگ
خوزه55 و همکاران (1986) عنوان کردند که سطح برگ مهمترین عامل در جذب نور و آسیمیلاسیون کربن است. کنزویچ56 و همکاران (1994) نیز اظهار کردند که سطح برگ یکی از شاخصهای اصلی منعکسکننده شدت رقابت با علفهرز و ابزاری برای پیشگویی کاهش عملکرد است. شاخص سطح برگ میتواند به عنوان یکی از خصوصیات قابل توجه در کنترل علفهایهرز مدنظر قرار گیرد. در این آزمایش شاخص سطح برگ در پنج مرحله اندازهگیری شد که در ادامه به هر بررسی این شاخص، در هر مرحله میپردازیم.
زمان حذف علفهرز، رقم و اثرمتقابل آنها برای شاخص سطح برگ در مرحله چهاربرگی معنیدار نشد (جدول 4-10). علت این امر، کوچکی جثه گیاهان در مراحل ابتدایی رشد است که باعث میشود نیازشان به منابع محیطی کم باشد و رقابت چندانی بین آنها ایجاد نشود.
در مرحله هشتبرگی زمان حذف علفهرز در سطح احتمال خطای یک درصد معنیدار شد ولی رقم و برهمکنش رقم و زمان حذف علفهرز برای شاخص سطح برگ در این مرحله تأثیر معنیداری نداشت (جدول 4-10). با رشد گیاهان و

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید