وکیل معاضدتی و وکیل اتفاقی چیه و چه شرایطی داره؟ چه زمان باید وکیل اتفاقی انتخاب نمود؟ وکیل معاضدتی تحت چه شرایطی می تونه طرح دعوی کنه؟

الان حق برخورداری از وکیل در دادگاها و مراجع تعقیب، جزئی از حقوق بشر حساب می شه و پیمان جهانی حقوق مدنی و سیاسی که در دسامبر ۱۹۹۶ به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید و در سال ۱۳۴۵ به تصویب قوه ی مقننه ایران درآمد، این حق رو به رسمیت شناختهه. بخاطر این در این نوشته می خوایم شما رو وکالت معاضدتی و وکالت اتفاقی آشنا کنیم.

 

مقدمه

عدالت قضایی ایجاب می کنه که افراد کم درآمد و بی بضاعت در برخورداری از وکیل و پرداخت هزینه های قضاوت در سختی قرار نگیرند و بدین دید، این گروه باید در داشتن وکیل معاضدتی و معافیت از پرداختِ هزینه های اون در چتر حمایتی قانون قرار گیرند و عدالت قضایی در تأمین رعایت تساوی بین اصحاب دعوی اقتضا داره که متهمینی که توانایی پرداخت حق الوکاله رو ندارن یا وکیل معرفی نمی کنن از این حق محروم نباشن.

این گروه هم باید در برخورداری از وکالت تسخیری تحت حمایت قانونی قرار گیرند. قانون در تعریف وکالت تسخیری (انتخابی) می گه: مقصود از وکالت انتخابی وکالتیه که در موارد جزایی، از طرف محکمه به وکلا برگشت می شه. یعنی میشه گفت: اگه متهم استطاعت مالی نداره یا در مواردی که دخالت ی وکیل به طور قانونی در قضاوت ضرورت داره، اما اون حاضر به معرفی وکیل نیس؛ در این صورت از طرف دادگاها وکیل انتخاب می شه. وکیل مزبور عنوان وکیل تسخیری داره.

تعریف وکالت

در قوانین موضوعه تعریفی از وکالت دادگستری به دست نمیاد ولی وکالت در قوانین ایران و در معنای شرعی اون، دو معنی رو به ذهن متبادر می کنه، وکالت به معنی اعم و وکالت به معنی اخص.

وکالت در معنای اعم، برابر با تعریف ماده ۶۵۶ قانون مدنی ایران «عقدیه که به موجب اون یکی از دو طرف، طرف دیگر رو واسه چیزی نایب خود نشون میده.»

وکالت به معنای اخص یعنی نمایندگی امور قضایی و دعاوی و اختلافات افراد (حقیقی – حقوقی) در محاکم دادگستری، به نحوی که شخص وکیل با استفاده از اطلاعات و تجربیات حقوقی و به کارگیر اصول و قوانین آیین قضاوت (شکلی) و قوانین موجد حق (ماهوی)، سعی خود رو در جهت اجرا و تحقق عدالت، قانون و اعاده یا محافظت و اثبات حقوق موکل استفاده کنه. پس، گرچه در قوانین موضوعه ی ایران تعریفی از وکالت دادگستری به دست نمیاد، اما به مساعدت تعریف ماده نامبرده و معنای شرعی وکالت و با رعایت بقیه مقررات مربوطه میشه وکالت دادگستری رو اینجور تعریف نمود:

وکالت در دعاوی به معنای استنابه و قائم مقام ساختن و مأذون نمودن غیر و اعتبار دادن بهش در اقامه ی دعوی و دفاع از اینه و یعنی میشه وکیل دادگستری رو اینطور تعریف نمود: وکیل دادگستری به کسی گفته می شه که با داشتن پروانه ی معتبر نسبت به استعفای حقوق موکلش اقدام می کنه یا از اتهامات منتسبه اش دفاع نشون میده.

اقسام وکالت

۱. وکالت تسخیری (انتخابی)

وکالت تسخیری وکالتیه که در امور کیفری از طرف دادگاه واسه دفاع از متهم به وکلا برگشت می شه. مقصود از وکالت انتخابی وکالتیه که از طرف محکمه در موارد جزایی به وکلا برگشت می شه. یعنی میشه گفت: اگه متهم استطاعت مالی نداره یا در مواردی که قانوناً دخالت ی وکیل در قضاوت ضرورت داره و اون حاضر به معرفی وکیل نیس؛ در این صورت از طرف دادگاها وکیل انتخاب می شه. وکیل مزبور عنوان وکیل تسخیری داره.

۲. وکالت معاضدتی

وکالت معاضدتی وکالتیه که از طرف کانون وکلا در امور حقوقی، طبق قانون و با رعایت مقررات فصل دوم آیین نامه ی قانون وکالت ۱۹ خرداد ۱۳۱۶ به وکلا برگشت می شه و تبصره ماده ۳۱ قانون وکالت در تعریف وکالت معاضدتی (انتخابی) تعریف نامبرده رو آورده.

۳. وکالت تعیینی (قراردادی)

وکالت تعیینی که بهش وکالت قراردادی هم گفته می شه، به وکالتی گفته می شه که هر یک از اصحاب دعوا واسه دفاع و اقامه ی دعوا و تعقیب اون به وکیل دادگستری اعطا می کنن.

۴. وکالت اتفاقی

ازجمله اصحاب وکالت، وکالت اتفاقی یا موقته. در ماده ۲ قانون وکالت پذیرفته شده ۱۳۱۵ بیان می داره: اشخاصی که دارای معلومات کافی واسه وکالت باشن ولی شغل اونا وکالت در عدلیه نباشه؛ اگه بخوان واسه اقربای سببی یا نسبی خود (تا درجه دوم از طبقه ی سوم) وکالت بکنن، ممکنه که به اونا سه نوبت در سال جواز وکالت اتفاقی داده شه. قابل ذکره که جواز وکالت اتفاقی با رعایت شرایط و مقررات مربوطه به وسیله کانون وکلای دادگستری صادر می شه. این شرایط و مقررات در آیین نامه ی ارسال جواز وکالت اتفاقی که عیناً نقل می شه، پیش بینی شده.

آیین نامه ی ارسال جواز وکالت اتفاقی(موقت)

در اجرای ماده ۲ قانون وکالت پذیرفته شده سال ۱۳۱۵ و به تجویز ماده ۲۲ لایحه استقلال کانون وکلای دادگستری پذیرفته شده ۱۳۳۳ و به خاطر امور مربوط به ارسال جواز وکالت اتفاقی و شرایط خواسته اون، قوانین زیر تعیین و اعلام می شه. خواسته اخذ جواز وکالت اتفاقی باید به وسیله شخص خواسته کننده به عمل اومده باشه و در اون جدا از اینکه معرفی کامل خود و اعلام میزان تحصیلات و تجربیات و بقیه جهات و دلایل احتمالی مؤثر در قضیه، مشخصات کامل و نشانی موکل و موکلین دلخواه و درجه قرابت اونا و هم مشخصات موضوعی رو که خواسته کننده قراره طرح کنه یا عهداه دار دفاع از اون شه، ثبت کنه.

  1. فتوکپی مصدق مدارک زیر هم باید به همراه خواسته ارسال جواز وکالت اتفاقی به کانون وکلا تسلیم شه:
  2. فتوکپی شناسنامه و آخرین مدرک تحصیلی و دو قطعه عکس
  3. فتوکپی شناسنامه ی موکل یا موکلین و مدارک مثبته ی قرابت وفق ماده ۲ قانون وکالت پذیرفته شده ۱۳۱۵
  4. اصل خواسته موکل به عنوان کانون وکلا (به توضیح فرم تهیه شده) که امضای موکل به وسیله کانون یا یکی از دفاتر اسناد رسمی گواهی شده باشه
  5. اخطاریه یا گواهی منبع قضایی درمورد مشخصات پرونده و وقت مشخصات پرونده و وقت رسیدگی اون نسبت به دعاوی طرح شده
  6. فتوکپی کارت پایان خدمت یا معافیت دائم واسه متقاضیانی که مشمول خدمت نظام وظیفه هستن
  7. تبصره: مدارک فوق به هیچ صورتی قابل استرداد نیستن.
این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   ویتامینای لازم خانوما چیه؟ 

واسه هر وکالت اتفاقی باید خواسته جداگونه با ضمائم کامل تهیه و تسلیم شه و این قانون درمورد پروندهایی که از دو یا چند دعوی در رابطه تشکیل شده باشن هم رعایت میشه، مگه اینکه به تشخیص کانون وکلا تکرار اصل خواسته یا مدارک و مستندات و اطلاعات لازم نباشه.

کانون می تونه پس از گرفتن شرایط، از خواهندگان جواز وکالت اتفاقی، اختباری به خاطر بررسی توان عملی و تجربی بدون دفاع از دعوی اعلام شده به عمل آورد و ارسال جواز وکالت اتفاقی، به شرط موفقیت خواسته کننده در اختبار به تشخیص کانون وکلاست.

تشکیل پرونده جهت بررسی خواسته خواسته کننده اخذ وکالت اتفاقی ، به شرط واریز مبلغیه که به وسیله کانون وکلا در هر سال تعیین و اعلام میشه.

تبصره: مبلغ نامبرده به هیچ صورتی مسترد نمیشه.

هیأت مدیره ی کانون واسه ارسال جواز وکالت اتفاقی، هر سال مبلغی رو تعیین و اعلام انجام میده.

به دلیل بند (ه) ماده ۳ قانون دریافت بعضی از درآمدهای دولت و مصرف اون در موارد مشخص پذیرفته شده ۷۳ واسه ارسال پروانه ی وکالت اتفاقی در هر مورد باید مبلغ ده هزار ریال تمبر الصاق و باطل شدن شه. وکیل اتفاقی از پرداخت مالیات معافه.

باید اینم بگیم که که اینجا چند رأی و نظریه ی حقوقی رو بیان میکنیم:

  1. قبول کردن وکلای غیررسمی که جواز وکالت اتفاقی رو هم نداشته باشن تخلفه .
  2. با اینکه موضع قانون وکالت درمورد اینکه نمیشه هیچ نوع وکیلی رو مثل رسمی و اتفاقی، بدون داشتن پروانه ی وکالت قبول کرد، روشنه و حتی در ماده ۲ قانون مزبور به اقارب و بستگان شخصی اجازه وکالت اتفاقی داده شده که ً احتیاج به وجود پروانه داره و در موضوع اون از این دید فرقی بین وکالت واسه بستگان و غیر اون نیس .
  3. وکالت اشخاصی که شغل اونا وکالت نباشه، بدون پروانه ی وکالت اتفاقی در دادگاها پذیرفته نمی شه، پس دادخواست فرجامی برادری بدون داشتن وکالت اتفاقی از طرف برادرش موردی نداره.
  4. دادخواست شخصی که وکیل رسمی دادگستری نیس و پروانه ی وکالت اتفاقی رو هم راجبه تقدیم دادخواست فرجامی از طرف موکل، پیوست دادخواست مزبور نکرده، قابل قبول نمیشه.
  5. در لایحه قانونی استقلال کانون وکلا و آیین نامه ی اون، نه صریحا و نه ماده ۲ قانون وکالت رو نسخ نکرده و اصلا ناظر به وکالتای اتفاقی و پروانه ی وکالت اتفاقی نیست. قانون دیگری هم که مخالف و ناسخ ماده ۲ قانون وکالت باشه وجود نداره؛ پس ماده نامبرده به قوت خود باقیه و صادر کردن جواز وکالت اتفاقی در حدود اون ماده بلامانعه. طبق قانون استقلال وکلا و آیین نامه ی مربوطه پروانه ی وکالت اتفاقی ممنوع هست که غیرموجه بودن اون به دلیل سوء برداشت از قانون و آیین نامه اشاره شده. چون مشارالیه ً از محدود کردن موارد ارسال پروانه ی وکالت به چیزی که در قانون استقلال کانون وکلا و آیین نامه اشاره شده، اینجور استفاده نمود که گویا دیگر پروانه ی وکالت اتفاقی نباید صادر شه، درصورتی که قانون و آیین نامه ی مزبور فقط ناظر به مقررات ارسال پروانه ی اشتغال به وکالته و شامل جواز وکالت اتفاقی که اشتغال به حساب نمیاد و به مدت و موارد خاصی هست نیس.
  6. وکلا واسه طرح و اقامه ی دعوی و دفاع در محاکمی مثل کیفری یا حقوقی باید وکیل دادگستری و دارای پروانه ی معتبر باشن و پذیرش وکالت، غیر از وکلای دادگستری جز درمورد وکالت اتفاقی در محاکم مرقوم مجوز قانونی نداره.

۵. وکالت تبرعی

وکالت ممکنه مجانی یا دارای اجرت باشه، وکالت تبرعی همون وکالت مجانیه که وکیل واسه حق الزحمه چیزی دریافت نمی کنه. این سؤال به ذهن خطور می کنه که درصورتی که وکیل دادگستری وکالت شخصی رو به شکل تبرعی تقبل کرده باشه باید تمبر مالیاتی روی وکالتنامه الصاق و باطل کنه؟ جواب این سؤال منفیه، چون تمبر مالیاتی که وکیل باید به وکالتنامه الصاق و باطل شدن کنه، پیرو حق الوکاله ایه که دریافت می کنه. درصورتی که وکیل وکالت رو تبرعی پذیرفته باشه به معنی ی اینه که حق الوکاله ای دریافت نکرده تا طبق اون تمبر مالیاتی الصاق و باطل شدن کنه. ماده ۱۰۳ قانون مالیاتای مستقیم مقرر داشته که «وکلای دادگستری و کسائی که در محاکم اختصاصی وکالت می کنن، وظیفه دارن که در وکالتنامهای خود دستمزد حق الوکاله رو قید کنه و برابر ۵ درصد اونو واسه علی الحساب مالیاتی روی وکالتنامه، تمبر الصاق و باطل شدن کنه. به بیان دیگر چون وکیل دادگستری با قبول وکالت تبرعی وجهی دریافت نمی کنه تا طبق مقررات مالی، مالیات بر درآمد رو بده.

چگونگی انتخاب وکیل معاضدتی

یکی از وظایف مهم کانون وکلای معاضدت قضایی اینه که به وسیله وکلای عضو کانون انجام میگیره. شخصی که توانایی پرداخت هزینه قضاوت و حق الوکاله رو جهت احقاق حق خود نداره، حق داشتن وکیل معاضدتی و معافیت موقت از پرداخت حق الوکاله رو داره. درمورد استفاده از وکیل، وظیفه ی تشخیص به عهده ی شعبه ی معاضدت قضایی کانون وکلا گذاشته شده. کسائی که قدرت تأدیه ی حق الوکاله رو ندارن، می تونن از کانون وکلا یا هیأت اجرایی یا از رؤسای بخشای قضایی خواسته معاضدت کنه، به شرط اینکه دعوی راجبه شخص تقاضاکننده باشه، میشه خواسته معاضدت نمود. خواسته معاضدت به دبیرخانه ی مؤسسه ی معاضدتی قضایی (کانون وکلا) داده می شه.

کسائی که دور از مؤسسه ی نامبرده هستن، می تونن به وسیله دفتر کل دادگستری اقامت خود رو خواسته کنه. در این صورت دفتر کل دادگستری موظفه که تقاضانامه رو به همراه مستندات و مدارکی که ذیلاً اشاره می شه، در اسرع وقت به دبیرخانه ی معاضدت قضایی ارسال دارن. درصورتی که مؤسسه ی معاضدت قضایی لازم بدونه که توضیحاتی از تقاضاکننده بخواد، مشارالیه به وسیله نامه یا اخطار، احضار می شه ولی هروقت اقامتگاه خواسته کننده خارج از محل معاضدت قضایی باشه، تحقیقات به وسیله یکی از وکلا یا دفتر کل دادگستری محل یا دفتر دادسرای محل اقامت تقاضاکننده به عمل میاد.




۱

دسته‌ها: آموزشی