ویتامین B12 (ب ۱۲)، ویتامین انرژیه. این ویتامین به ساخت دی.ان.ای، عصبا و سلولای خونی کمک می کنه و واسه داشتن مغز و سیستم ایمنی سالم ضروریه. بدون ویتامین B12، متابولیسم بدن ما خوب کار نمی کنه. اما B12 مثل دیگر ویتامینا نیس و فقط در اجناس حیوانی مثل تخم مرغ، گوشت، صدف دریایی و لبنیات پیدا می شه. دکتر «مگی مون» متخصص تغذیه می گه: «بیشتر از ۱۵ درصد از افراد، به اندازه کافی ویتامین B12 دریافت نمی کنن. این افراد به احتمال زیاد گیاه خوار هستن، مریضی سلیاک یا دیگر مشکلات گوارشی دارن و یا اینکه بالاتر از ۵۰ سال دارن.» علائم کمبود ویتامین B12 شامل خستگی، تپش قلب، پریشونی روانی و چیزای دیگه ای به جز اینا هستن. در این مقاله، می خواهیم ۲۱ حقیقت مهم درباره ٰی کمبود ویتامین ب۱۲ رو توضیح و درمانایی واسه اون پیشنهاد دهیم.

خطر کمبود ویتامین B12 گیاهخواران رو تهدید می کنه

ویتامین ب۱۲ به طور طبیعی در اجناس حیوانی پیدا می شه، پس اگه رژیم غذایی شما از اجناس گیاهی مثل میوه ها و سبزیجات، حبوبات و سویا تشکیل شده(رژیم گیاهخواری)، در خطر خطر کمبود این ویتامین قرار دارین. دکتر «استفانی میدلبِرگ» (Stephanie Middleberg) متخصص تغذیه در نیویورک، پیشنهاد می کنه گیاه خوارانی که تخم مرغ و لبنیات مصرف می کنن، کمه کم روزی یک بار، هر دویِ این گروه های غذایی رو در رژیم غذایی خود جای دهند. وِگانا که هیچ نوع محصول حیوانی مثل تخم مرغ و لبنیات و عسل نمی خورند، باید حتما قرصای مکمل ویتامین ب۱۲ یا غذاهایی رو که با این ویتامین غنی شدن، مصرف کنن. از غذاهایی که با ویتامین B12 غنی شدن میشه به شیرهای غیرلبنی، غلات صبحانه و جانشینای گوشت اشاره کرد، البته همه اونا با این ویتامین غنی نشده ان، پس حتما به برچسب غذایی اونا دقت کنین.

افراد بالای ۵۰ سال هم در خطر خطر هستد

با افزایش سن، معده اسید کمتری ترشح می کنه و اسید معده واسه جذب ویتامین B12 حیاتیه. مرکز کنترل و پیشگیری از مریضیای آمریکا حدس می زنه که تقریبا یک نفر از هر ۳۱ فردِ بالای ۵۰ سال با کمبود این ویتامین روبرو شدن. «میدلبرگ» می گه: «افراد سن بالا معمولا اشتهای کمتری دارن و کمتر غذا می خورن و احتمال داره دارو هم مصرف کنن (مثل داروهای سوزش معده)، که این داروها به نوبه ی خود میزان ترشح اسید معده رو بیشتر از قبل در این افراد کاهش میدن.» واقعا، خیلی از افراد سن بالا، توانایی جذب ویتامین B12 از منابع غذایی رو از دست میدن و باید حتما از مکملای دارویی استفاده کنن، اگه بازم مشکل کمبود این ویتامین در اونا حل نشه، باید از راه تزریق وریدی این ویتامین رو دریافت کنن.

علائم ساده ی کمبود B12، ضعف و خستگیه

بی دلیل نیس که نام مستعار این ویتامین، ویتامین انرژیه. کمبود دریافت ویتامین ب۱۲ در تولید گلوبولای قرمز خون مشکل ایجاد می کنه و تعدادی از علائم ساده ی اون، احساس خستگی، ضعف و گیجیه. مشکل اینجاس که این علائم خیلی مبهم هستن و همه افراد اونا رو به یک شکل تجربه نمی کنن و به خاطر این که این علائم رو میشه به عوامل مختلفی نسبت داد، بیشتر افراد به آزمایش دادن فکر نمی کنن. اگه این علائم هفته ها باقی بمونن، بهتره به دکتر مراجعه کنین و آزمایش بدین.

داروهای سوزش معده می تونن باعث کمبود ویتامین B12 شن

بعضی از داروهای معده، تولید اسید معده رو که واسه جذب ویتامین ب۱۲ بسیار مهمه، متوقف می کنن. مطالعه ای که در سال ۲۰۱۳ در مجله انجمن پزشکی آمریکا به چاپ رسید این موضوع رو ثابت می کنه. محققان به این نتیجه رسیدن که استفاده از داروهای موسوم به مهار کنندهای پروتون پامپ (مثل پریلوسِک (Prilosec ) و نکسیوم (Nexium))، به مدت بیشتر از دو سال، ۶۵ درصد خطر کمبود ویتامین ب۱۲ رو افزایش می ده و استفاده ی دو سال یا بیشتر از داروهایی که گیرنده های هیستامین رو می بندن (مثل پِپسید (Pepcid) و زانتاک (Zantac))، احتمال کمبود این ویتامین رو ۲۵ درصد افزایش میدن. اگه به طور منظم از این داروها استفاده می کنین، با دکتر خود درباره کارایی که واسه مراقبت از خودتون می تونین انجام بدین، مشورت کنین.

ممکنه کمبود B12 با نابودی عقل اشتباه گرفته شه

علائم کمبود ویتامین ب۱۲ بعضی وقتا مثل علائم مریضی نابودی عقل هستن. علائمی مثل فراموشی، از دست دادن آگاهی و ناتوانی در تفکرِ منطقی، در هر دو مریضی دیده می شن. تشخیص بین نابودی عقل و کمبود ویتامین ب۱۲ بعضی وقتا سخته، خصوصا به خاطر این که افراد سن بالا در خطر دچار شدن به هر دو قرار دارن و بیشتر، این دو مریضی با هم تداخل پیدا می کنن. ۷۵ تا ۹۰ درصد از افرادی که کمبود ب۱۲ دارن، دچار مریضیای عصبی مثل نابودی عقل هم هستن. البته وقتی کمبود ویتامین B12 در افراد جوون هم اتفاق میفته، بازم به نابودی عقل شباهت داره. و معمولا کارشناسان نمی تونن خیلی راحت این دو مریضی رو تشخیص دهند و بهتره بیمارانی که مشکلات شناختی دارن، حتما آزمایش کمبود ویتامین ب۱۲ بدن.

مصرف قرصای ضد بارداری شما رو با استعداد کمبود B12 می کنه

دکتر «میدلبرگ» می گه: «جذب ویتامین ب۱۲ در زنانی که به مدت طولانی از قرصای ضدبارداری استفاده می کنن، مشکل می شه.» تحقیقات نشون می ده قرصایی که استروژن بالایی دارن، رابطه بیشتری با B12 دارن و کمبود فولات (فولیک اسید و ویتامین ب۶) هم ثابت می کنه که استروژن موجود در این قرصا مانع جذب این ویتامینا می شه. پس اگه شما از قرصای جلوگیری از بارداری استفاده می کنین، حتما با دکتر خود درباره مصرف مکملای ب۱۲ مشورت کنین.

گوشت و ماهی پر از ویتامین B12 هستن

طبق تحقیقات موسسه ی ملی سلامت آمریکا، جگر گاو و صدف خوراکی بیشترین مقدار ویتامین ب۱۲ رو دارن. اگه هیچ کدوم از این مواد غذایی رو دوست ندارین، گزینه های دیگری هم وجود دارن. گوشت گاو، بوقلمون، صدف دریایی، مرغ و ماهی سالمون هم پر از این ویتامین هستن. یک وعده از هر کدوم می تونه حتما احتیاج پیشنهاد شده ی روزانه به این ویتامین رو برآورده کنه (این احتیاج در مردها و زنان بالای ۱۴ سال ۲.۴ میکروگرم و ۲.۶ تا ۲.۸ میکروگرم واسه زنان باردار و شیردهه). تخم مرغ با داشتن ۰.۶ میکروگرم به ازای هر عدد و شیر کم چرب به ازای هر فنجون ۱.۲ میکروگرم، هم منابع خوبی هستن.

غذاهای غنی شده و مکملا هم می تونن مفید باشن

دکتر «مون» می گه: «هر دوی این گزینه ها می تونن واسه گیاه خواران و افراد سن بالا و همه کسائی که با جذب ویتامین B12 مشکل دارن سودمند باشن. اینکه فقط در وعدهای غذایی خود موادی که به طور طبیعی این ویتامین رو دارن، بگنجانیم کفایت نمی کنه و شکل مصنوعی اون بهتر جذب می شه.» بهترین جایی که میشه این نوع ویتامین رو پیدا کرد غلات غنی شده هستن که خیلی از اونا حتما احتیاج روزانه شما رو برآورده می کنن.

مصرف زیاد نوشیدنیای الکلی خطر کمبود ویتامین B12 رو افزایش می ده

دکتر «میدلبرگ» می گه: «مصرف روزانه بیشتر از یک یا دو بار نوشیدنی الکلی، باعث تحریک غشاء معده می شه که به نوبه ی خود میزان ترشح اسید معده رو پایین آورده و جذب ویتامین B12 رو کم می کنه.» الکل به روش دیگری هم بر کمبود ویتامین B12 اثر می ذاره. B12 در کبد ذخیره می شه و مصرف نوشیدنیای الکلی در کارایی کبد مشکل ایجاد کرده و کبد رو از این ویتامین خالی می کنه یا ذخیره سازی اونو واسه کبد سخت می کنه.

کمبود B12 ممکنه باعث شه نتیجه آزمایش پاپ اسمیر به اشتباه مثبت نشون داده شه

کمبود ویتامین ب۱۲ حتی روی آزمایش پاپ اسمیر یا تست سرطان دهانه ی رحم هم اثر می ذاره. برابر تحقیقات مؤسسه ی ملی سلامت، میزان کم ویتامین ب۱۲، ظاهر سلولای گردن رحم رو تغییر می ده و باعثِ مثبت شدن آزمایش سرطان دهانه ی رحم می شه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   ویتامین b3 یا نیاسین چیه و در چه غذاهایی پیدا می شه؟ 

کمبود B12 در کم خونیِ پرنیشیوز موثره

کم خونی پرنیشیوز یه جور کم خونیه که از کمبود ویتامین ب۱۲ ناشی می شه. پرنیشیوز در زبون لاتین به معنی خطرناکه، و به خاطر این به این نام میگن چون در گذشته این مریضی باعث مرگ می شد. این مریضی، کمبود گلوبولای قرمز خونه و زمانی رخ می ده که معده پروتئینی به نام عامل داخلی رو که به جذب ویتامین B12 در رودها کمک می کنه، به اندازه کافی تولید نمی کنه. کم خونی پرنیشیونز می تونه نتیجه واکنش دستگاه دفاعی بدن علیه سلولای خودی باشه که باعث تخریب سلولای دیواره ی معده می شه یا به دلیل مشکلی در پُرزهای دیواره ی معده یا حتی به دلایل ارثی باشه. راه درمان این مریضی مصرف مکملای B12ه که با ویتامینای دیگر ترکیب شده باشن.

تشخیص کمبود ویتامین B12 مشکله

دکتر «میدلبرگ» می گه: «به خاطر این که بدن می تونه ویتامین ب۱۲ رو به مدت سه تا پنج سال ذخیره کنه، علائم ساده معمولا کم کم دیده می شن و احتمال اینکه متوجه اونا شید کمه. بعد از علائم ساده مثل خستگی و ضعف، علائم پیشرفته تری مثل بی حسی، مور مور شدن انداما، افسردگی، پارانویا (مشکل روانی که فرد همه رو دشمن تصور می کنه) و حتی توهم ظاهر می شن. این علائم جور واجور هستن و در همه افراد به یک شکل دیده نمی شن، پس تشخیص مریضی مشکله. اینکه کدوم علائم بروز می کنن به این بستگی داره که کمبود B12 به چه دلیل به وجود اومده باشه. مثلا، اگه خوب جذب نشدن دلیل این مشکل باشه، علائم کم کم ظاهر می شن چون به هر حال مقدار کمی از این ویتامین جذب می شه، ولی اگه دلیل اون، نبود مصرف اجناس حیوانی باشه علائم خیلی سریع خودشون رو نشون میدن.

تنها راه تأیید کمبود B12 آزمایش خونه

مرکز کنترل و پیشگیری از مریضیای آمریکا، میزان کمتر از ۲۰۰ پیکوگرم در هر میلیمتر خون رو به عنوان کمبود ویتامین ب۱۲ اعلام کرده. «مون» می گه: «آزمایشای خون معمولا دقیق هستن، اما بعضی از سرطانا، استفاده از قرصای ضدبارداری، کمبود اسید فولیک و بارداری ممکنه به اشتباه نتیجه آزمایش رو مثبت نشون بدن. در افرادی که مریضیای مربوط به کبد دارن، کلیهای شون خوب کار نمی کنن یا مشکلات خاصی در سلولای خونی شون دارن، ممکنه نتیجه این آزمایش به اشتباه منفی نشون داده شه.» دکتر عمومی شما می تونه در مورد نتیجه آزمایش به شما کمک کنه.

کمبود B12 به مشکلات سیستم ایمنی مرتبطه

B12 نقش مهمی در تولید گلوبولای سفید داره و گلوبولای سفید واسه سیستم ایمنی بدن لازمن. کمبود ویتامین B12 نه تنها سیستم ایمنی بدن رو ضعیف می کنه، بلکه بعضی از مشکلات سیستم ایمنی هم می تونن باعث به وجود اومدن کمبود این ویتامین بشن. مثلا، مریضی گریوز که یه جور پرکاری تیروئیده می تونه باعث به وجود اومدن کم خونی پرنیشیوز شه که اونم به نوبه ی خود باعث کمبود ویتامین B12 می شه.

مشکلات گوارشی می تونن موجب کمبود B12 شن

به خاطر این که مشکلات گوارشی جذب ویتامین B12 رو با مشکل روبرو می کنن، افرادی که مریضیای معده یا گوارشی دارن، بیشتر در خطر خطر هستن. دکتر میدلبرگ می گه: «افرادی که دچار مریضیای مربوط به معده و روده، مثل نا آرومی روده ی بزرگ، مریضی کرون (یه جور نا آرومی دیواره ی روده) یا مریضی نا آرومی روده ی کوچیک هستن، خطر کمبود B12 در اونا بیشتر دیده می شه.» افرادی که از سیلاک رنج می برن هم ممکنه با جذب B12 مشکل داشته باشن. اگه شما هر کدوم از این مریضیا رو دارین، حتما با دکتر خود درباره مصرف مکملای دارویی یا تزریق B12 مشورت کنین. از اونجا که حتی مصرف خوراکیِ بالاترین دُوز B12 نمیتونه خوب در بدن شما جذب شه، بهترین راهِ دریافت اون، تزریقه.

ممکنه بعد از جراحیِ کاهش وزن به کمبود B12 دچار شید

دکتر «مون» می گه: «بعضی از جراحیایی که روی سیستم گوارشی انجام می گیرن، مثل جراحی مجاری معده، جذب ب۱۲ رو سخت تر می کنه.» یکی از دلایل اون به کاهش توانایی بدن در جذب غذا مربوط می شه. پایین بودن میزان عامل داخلی، که همونطور که گفتیم پروتئینیه که به بدن در جذب ب۱۲ کمک می کنه، هم در این موضوع مؤثره. مشکل جذب می تونه یک مشکل دائمی باشه و افرادی که جراحیای مجاری معده انجام میدن باید تا آخر عمر مکملای ب۱۲ مصرف کنن.

کمبود B12 باعث سوزش در انداما، ضعف و مشکلات تعادلی می شه

تخلیه شدن ذخایر بدن از ب۱۲ باعث آسیب رسیدن به عصبا می شه. سوزن سوزن شدن دستا و پاها، لرزش در حرکات بدن و راه رفتن نامتعادل، نتایج کمبود دراز مدت ویتامین ب۱۲ هستن. مثل دیگر علائم این مریضی، اینا هم می تونن دلایل دیگری داشته باشن که از اون جمله میشه به کهولت سن اشاره کرد. تنها راه اطمینان یافتن، انجام آزمایش خون و مشورت با پزشکه.

کودکان هم ممکنه دچار اون شن

در نوزادان کمبود ب۱۲ جدیه و می تونه علائمی مثل کم خونی، مشکلات حرکتی و مشکل در مراحل رشد رو به وجود بیاره که می تونن خطرناک باشن. کمبود ویتامین ب۱۲ در کودکان خیلی کم دیده می شه، اما در کودکانی که مادران شون در دوره بارداری اجناس حیوانی به اندازه کافی مصرف نکرده ان یا مادران شیردهی که گیاه خوار هستن دیده می شه. مصرف مکملای ب۱۲ در مادران و غذاهای غنی شده با ب۱۲ در دوارن بارداری و شیردهی می تونه مفید باشه.

رنگ پریدگی، زبون درد و آفت دهن از علائم قابل لمس کمبود B12 هستن

رنگ پریدگی، زبون قرمز، ملتهب و دردناک و آفتای دهانی از علائم قابل لمس کمبود ب۱۲ هستن. این علائم که به دلیل تغییراتی که کمبود این ویتامین در جریان خون ایجاد می کنه رخ میدن، می تونن چند سال بعد از تخلیه ی ذخائر بدن از این ویتامین دیده شن. یکی دیگر از علائمی که به خون مربوط می شه، تپش قلبه. بعضی وقتا زود کبود شدن پوست هم نشونه کمبود طولانی این ویتامینه. اما این علائم در همه بیمارانی که کمبود ب۱۲ دارن بروز نمی کنن و یا اینکه به آرامی خودشون رو نشون میدن و تشخیص شون مشکله.

کمبود B12 می تونه موجب آسیبای موندگار شه

کمبود ویتامین ب۱۲ اگه چند سال بمونه، باعث آسیبای عصبی برگشت ناپذیر، مثل از دست دادن حافظه، از دست دادن آگاهی و ناتوانی در تمرکز میشه. از دیگر مشکلات جانبی میشه به آسیبای عصبی، بی خوابی، مشکل نعوذ و حتی مشکلات روده و مثانه اشاره کرد. دکتر «مون» باور داره که اگه کمبود این ویتامین زود تشخیص داده و درمان شه خیلی از این علائم بهبود پیدا می کنن.

ویتامین B12 هیچ وقت به حد زیاده روی نمی رسه

برخلاف ویتامینایی که محلول در چربی هستن و ممکنه در بدن جمع شده و مشکلات جانبی داشته باشن، ب۱۲ به خاطر این که محلول در آبه فقط به اندازه احتیاج بدن جذب می شه و مقادیر اضافه اون به همراه ادرار دفع می شه. این واسه کسائی که می خوان ذخایر بدن شون رو از این ویتامین پر کنن ولی نگران مصرف زیاد اون هستن، خبر خوبیه. اما دقت کنین که اگه در یک وعده مقدار زیادی ویتامین ب۱۲ استفاده کنین، گرفتار به بیرون روی و خارش میشید. اگه دکتر، مکمل دارویی واسه شما تجویز کرده، حتما برچسب روی دارو رو بخونین و فقط به مقداری که دکتر تون پیشنهاد کرده استفاده کنین.



 


دسته‌ها: آموزشی